Podstawę prawną orzeczenia o rozwodzie stanowią przepisy kodeksu cywilnego. Sama formuła postępowania rozwodowego ma charakter indywidualny, nie może być on wszczęty, ani z urzędu, ani na żądanie osób postronnych lub organów ochrony prawnej. Pomimo osobistych przesłanek, wydanie orzeczenia o rozwodzie wymaga uprzednio przeprowadzenia procesu sądowego, który jest wszczynany na skutek złożenia pozwu przez jednego z małżonków. 

Jak wygląda sprawa rozwodowa?

Ma ona szczególną formę, zachowania jest tutaj zasada prywatności i indywidualności rozprawy, co oznacza, że proces odbywa się, bez udziału publiczności. Jedynymi uczestnikami postępowania sądowego są małżonkowie, ewentualnie ich pełnomocnicy oraz dobrowolnie zgłoszeni do udziału, tzw. mężowie zaufania, czyli osoby wskazane przez stronę do biernego obserwowania jego przebiegu. W roli mężów zaufania mogą wystąpić członkowie rodziny, ale także osoby niezwiązane ze stroną w żaden sposób. Rozprawę przeprowadza sędzia zawodowy i dwóch sędziów-ławników

Długość trwania procesu sądowego w sprawie rozwodowej, jest bliżej nieokreślona i zróżnicowana zależnie od ilości rozpraw przeprowadzanych w danym przypadku. Pierwsza rozprawa ma charakter weryfikacyjny, stronom zadawane są pytania na temat sytuacji rodzinnej, prowadzenia lub nie, wspólnego gospodarstwa domowego, relacji pomiędzy zwaśnionymi małżonkami, sytuacji dzieci oraz o istnienie szans na utrzymanie związku małżeńskiego. Jeżeli sąd stwierdzi wysokie prawdopodobieństwo odratowania małżeństwa, najpewniej skieruje sprawę do postępowania mediacyjnego.

Następny etap stanowi przesłuchiwanie świadków. To stadium postępowania, również nie jest jednoznacznie określone w czasie, wyłącznie od sędziego zajmującego się sprawą, zależy czy etap ten rozpocznie się już przy okazji pierwszej rozprawy, czy świadkowie zostaną wezwani dopiero na kolejne spotkanie. Ponadto liczba świadków zgłoszonych do przesłuchania determinuje ilość rozpraw potrzebnych do przesłuchania każdego z nich. Zasadą jest, że najpierw przesłuchaniu zostają poddani świadkowie strony, która złożyła pozew rozwodowy, dopiero później reprezentanci pozwanego. Naturalnie, również na tym etapie strony mają prawo brania czynnego udziału w przebiegu postępowania, przede wszystkim poprzez zgłaszanie wniosków dowodowych i zadawanie pytań świadkom. 

Kiedy lista świadków zostanie wyczerpana, możliwe jest przesłuchanie stron. Na tym etapie małżonkowie mogą odnieść się do założeń przedstawionych przez świadków oraz przedstawić własne stanowisko na temat stanu relacji małżeńskiej.  

Rozstrzygnięcie sądu ma formę wyroku. Należy pamiętać, że rozkład pożycia małżeńskiego nie jest jedynym przedmiotem rozprawy rozwodowej. Sąd jednocześnie orzeka o podziale majątku, ustanowieniu alimentów, odebraniu lub ograniczeniu władzy rodzicielskiej, a także kontaktach z dziećmi. Wyrok z reguły zostaje ogłoszony na ostatniej rozprawie, jednak może być, również odroczony do okresu dwóch tygodni. Wyrokowanie sądu stanowi o winie jednej ze stron. Wyjątkiem jest sytuacja, w której małżonkowie postanowią rozwieść się za porozumieniem stron, nie orzekając o winie żadnego z nich.